๓๖. ควรฝึกตนเองก่อน

๓๖. ควรฝึกตนเองก่อน

อตฺตนา ยทิ เอเกน, วินิเถน มหาชนา;

วินยํ ยนฺติ สพฺเพปิ, โกธํ นาเสยฺย ปณฺฑิโต.

หากว่ามีใครคนหนึ่งฝึกตนเองได้

แม้เหล่าชนทั้งหมดย่อมประพฤติตามกฏระเบียบ

บัณฑิต พึงกำจัดความโกรธเสียเถิด.

(ธรรมนีติ ปัญญากถา ๓๖, มหารหนีติ ๒๔, กวิทัปปณนีติ ๕๓)

--

ศัพท์น่ารู้ :

อตฺตนา (ตน, ตัวตน) อตฺต+นา

ยทิ  (หากว่า, ผิว่า) นิบาต

เอเกน (ผู้เดียว, คนเดียว) เอก+นา

วินิเถน (....?) วินิถ+นา 

มหาชนา (มหาชน, คนจำนวนมาก ท.)  มหนฺต+ชน > มหาชน+โย

วินยํ (ช้อควรแนะนำ, วินัย, ข้อปฏิบัติ, ข้อบังคับ) วินย+อํ

ยนฺติ (ย่อมถึง, ลุถึง, บรรลุ) √ยา+อ+อนฺติ ภูวาทิ. กัตตุ.

สพฺเพปิ (แม้ทั้งปวง) สพฺเพ+อปิ

โกธํ (ความโกรธ) โกธ+อํ

นาเสยฺย (ให้ทำลาย, ให้ฉิบหาย) √นส+เณ+เอยฺย ทิวาทิ. เหตุกัตตุ. 

ปณฺฑิโต (บัณฑิต, ผู้มีปัญญา) ปณฺฑิต+สิ

• ในคัมภีร์มหารหนีติ และกวิทัปปณนีติ มีข้อความแตกต่างกันออกไปอีกดังนี้

อตฺตนา ยทิ เอเกน, วินเตน มหาชนา;

วินยํ ยนฺติ สพฺเพปิ, โก ตํ นาเสยฺย ปณฺฑิโตฯ (มหารหนีติ ๒๔)

อตฺตาว ยทิ วินีโต, นิชสฺสิตา มหาชนา;

วินีตํ ยนฺติ สพฺเพปิ, โก ตํ นาเสยฺย ปณฺฑิโตฯ (กวิทัปปณนีติ ๕๓)

--

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

หากว่าตนผู้เดียวแนะนำไปแล้ว 

มหาชนทั้งหมดก็ไปตามที่แนะนำ 

บัณฑิตพึงระงับความโกรธเสีย .

--

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้...

หากว่านตผู้เดียวแนะนำไปแล้ว

คนทั้งหลายทำตามคำแนะนำ

บัณฑิตก็ควรละความโกรธให้เด็ดขาด.

--