๓๕. คำชมที่ควรชัง

๓๕. คำชมที่ควรชัง

ปณฺฑิตสฺส ปสํสาย, ทณฺโฑ พาเลน ทิยฺยเต;

ปณฺฑิโต ปณฺฑิเตเนว, วณฺณิโตว สุวณฺณิโต.

คนพาลย่อมให้โทษแก่บัณฑิต

ด้วยการสรรเสริญเยินยอ

บัณฑิตยกย่องบัณฑิตเท่านั้น 

จึงชื่อว่าเป็นการสรรเสริญโดยชอบ.

(ธรรมนีติ ปัญญากถา ๓๕, โลกนีติ ๗๗, มหารหนีติ ๑๖, กวิทัปปณนีติ ๔๘)

--

ศัพท์น่ารู้ :

ปณฺฑิตสฺส (แก่บัณฑิต) ป. ปณฺฑิต+ส

ปสํสาย (ในเพราะการสรรเสริญ, ยกย่อง, ชมเชย) อิต.  ปสํสา+สฺมึ แปลง สฺมึ เป็น อาย § ฆโต นาทีนํ. (รู ๑๗๙)

ทณฺโฑ (ทัณฑ์, อาชญา, โทษ, ท่อนไม้) ทณฺฑ+สิ

พาเลน (อันคนพาล) พาล+นา

ทิยฺยเต, ทียฺยเต (อันเขาย่อมให้, ย่อมถูกให้) √ทา+ย+เต ในเพราะ ย ปัจจัจให้แปลงสระที่สุดธาตุเป็น อี § ยมฺหิ ทาธามาฐาหาปามหมถาทีนมี. (รู ๔๙๓).

ปณฺฑิโต (บัณฑิต, นักปราชญ์, ผู้ฉลาด) ปณฺฑิต+สิ

ปณฺฑิเตเนว ตัดบทว่า ปณฺฑิเตน+เอว (อันบัณฑิตนั่นเทียว) ปณฺฑิต+นา, เอว เป็นนิบาตกำหนด, ตัดสิน, จำกัดความ (อวธารณ).

วณฺณิโตว ตัดบทว่า วณฺณิโต+เอว (ถูกสรรเสริญ, ถูกชมเชยนั่นเทียว) √วณฺณ+อิ+ต > วณฺณิต+สิ, เอว เป็นนิบาตบท

สุวณฺณิโต (ผู้ถูกสรรเสริญด้วยดี, ได้รับการสรรเสริญ) สุ+√วณฺณ+อิ+ต > สุวณฺณิต+สิ

--

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

คนพาลชื่อว่าให้อาชญา แก่บัณฑิตด้วย

การยกยอ บัณฑิตต่อบัณฑิตด้วยกัน 

สรรเสริญก็เป็นอันสรรเสริญด้วยดี.

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้...

คนพาลชื่อว่าให้อาชญาบัณฑิตด้วยยกยอ

บัณฑิตต่อบัณฑิตด้วยกันสรรเสริญกัน

จึงชื่อว่าเป็นอันสรรเสริญด้วยดี.

--