๒๙๔. คนใช้ ๕

๒๙๔. คนใช้ ๕ 

ทาสา ปญฺเจว โจรยฺย-สขาญาตฺยตฺตสาทิสา;

ตถา วิญฺญูหิ วิญฺเญยฺยา, มิตฺตทารา จ พนฺธวาฯ

ทาสมี ๕ จำพวกคือ ลักมา ๑

นาย ๑ เพื่อน ๑ ญาติ ๑ เช่นตน ๑

มิตร เมีย พวกพ้อง อันวิญญูชน

พึงทราบเหมือนอย่างนั้น.

(กวิทปฺปณนีติ ๒๙๔)

..

ศัพท์น่ารู้ :

ทาสา: (ทาส, คนใช้, บริวาร ท.) ทาส+โย

ปญฺเจว: ตัดบทเป็น ปญฺจ+เอว (ห้านั่นเทียว) ปญฺจ+โย, เอว เป็นนิบาต

โจรยฺยสขา ญาตฺยตฺตสาทิสา: (?) ในมหารหนีติ เป็น โจรยฺยสขญาตฺยตฺตสทิสา (แปลยากครับ แปลไม่ออก อิอิ)

ตถา: (เหมือนกัน, อย่างนั้น) นิบาต

วิญฺญูหิ: (อันวิญฺญู, ผู้รู้ ท.) วิญฺญู+หิ

วิญฺเญยฺยา: (พึงรู้, ควรทราบ) วิญฺเญยฺย+โย

มิตฺตทารา: (มิตรและภริยา ท.) มิตฺตทารา+โย ในมหารหนีติและธัมมนีติ แยกกันเป็น มิตฺตา ทารา

จ: (ด้วย, และ) นิบาต

พนฺธวา: (พวกพ้อง) พนฺธว+โย

..

ขอนำเอาคาถาเดียวกันนี้ จากคัมภีร์นีติอื่นอีก มาเปรียบเทียบเพื่อความเป็นผู้ฉลาดในอักษรต่อไป

ในมหารหนีติ (มหารหนีติ ๑๐๗) มีข้อความทีค่อนข้างชัดเจน พอถือเอาเป็นแบบอย่างได้ ดังนี้

ทาสา ปญฺเจว โจรยฺย-

สขญาตฺยตฺตสทิสา;

ตถา วิญฺญูหิ วิญฺเญยฺยา,

มิตฺตา ทารา จ พนฺธวาฯ

ส่วนในธัมมนีติ (ธมฺมนีติ ๑๘๑) บาทคาถาที่ ๓ บทว่า วิญฺเญยฺย ควรเป็น วิญฺเญยฺยา เหมือนนีติสองนอกนี้.

ทาสา ปญฺเจว โจรยฺย-,

สขญาตตฺตสทิสา;

ตถา วิญฺญูหิ วิญฺเญยฺย,

มิตฺตา ทารา จ พนฺธวาฯ

..

จบ ทาสกัณฑ์