๓๐๐. ทรัพย์ของชน ๔ จำพวก

๓๐๐. ทรัพย์ของชน ๔ จำพวก

อิตฺถีนญฺจ ธนํ รูปํ, ปุริสานํ วิชฺชา ธนํ;

ภิกฺขูนญฺจ ธนํ สีลํ, ราชานญฺจ ธนํ พลํฯ

สตรี มีรูปเป็นทรัพย์, 

บุรุษ มีวิชาเป็นทรัพย์,

พระภิกษุ มีศีลเป็นทรัพย์, 

พระราชา มีอำนาจเป็นทรัพย์.

(#กวิทัปปณนีติ อิตถีกัณฑ์ คาถาที่ ๓๐๐ #โลกนีติ ๙๕ #ธัมมนีติ )

…

ศัพท์น่ารู้ :

อิตฺถีนญฺจ ตัดบทเป็น อิตฺถีนํ+จ (ของหญิง, สตรี ท. + ด้วย) อิตฺถี+นํ = อิตฺถีนํ; ส่วน จ ศัพท์เป็นนิบาต แปลว่า ด้วย, และ ใช้ในอรรถวากยสมุจจยัตถะ (รวบรวมพากย์), 

ธนํ (ทรัพย์, สมบัติ, ของมีค่า) ธน+สิ

รูปํ (รูป, ลักษณะ, ทรวดทรง) รูป+สิ, รูปศัพท์ใช้ในอรรถ ๑๐ อย่าง ตามที่แสดงมาแล้วในคาถาที่ผ่านมา.

ปุริสานํ (ของบุรูษ, ชาย ท.) ปุริส+นํ

วิชฺชา (วิชา, ความรู้, การศึกษา) วิชฺชา+สิ, อิต.

ภิกฺขูนญฺจ ตัดบทเป็น ภิกฺขูนํ+จ (ของภิกษุ ท. + ด้วย) ภิกฺขุ+นํ = ภิกฺขูนํ; จ ศัพท์เป็นนิบาต

สีลํ (ศีล, ปกติ) สีล+สิ, นป.

ราชานญฺจ ตัดบทเป็น ราชานํ+จ (ของพระราชา +ด้วย) 

พลํ (กำลัง, พลัง, อำนาจ, แรง) พล+สิ

ศัพท์ที่เป็นชื่อผู้หญิง ๑๘ ศัพท์ พร้อมความหมายโดยย่อ.

ในอภิธานัปปทีปิกา คาถาที่ ๒๓๐-๒๓๑ แสดงชื่อของสตรี หรือ ผู้หญิง ไว้ ๑๘ ศัพท์ คือ 

๑) อิตฺถี-ผู้อันบุรุษปรารถนา, (สตรี)

๒) สีมนฺตินี-ผู้มีปลายผมยาว, 

๓) นารี-ผู้เป็นของชาย, 

๔) ถี-ผู้ตั้งครรภ์ได้, 

๕) วธู-ผู้ผูกกามคุณห้าไว้ในตน, ผู้เบียดเบียน, (พธู)

๖) วนิตา-ผู้เป็นที่รักใคร่แห่งบุรุษ, (วนิดา, พนิดา)

๗) องฺคณา-ผู้ไปสู่บ้านสามี, ผู้ประเสริฐ, (อังคณา, อังคนา)

๘) ปมทา-ผู้มัวเมาในรูปต่าง ๆ ด้วยราคะ, 

๙) สุนฺทรี-ผู้เอื้ออาทร, ผู้งดงาม, 

๑๐) กนฺตา-ผู้มีความน่ารัก, (กานดา)

๑๑) รมณี-ผู้น่ารื่นรมย์, ผู้บรรเทาความใคร่, 

๑๒) ทยิตา-ผู้ที่บุรุษควรรักษา, 

๑๓) อพลา-ผู้มีกำลังน้อย, 

๑๔) มาตุคาม-ผู้ถึงความเป็นเหมือนแม่, 

๑๕) มหิลา-ผู้รับภาระทุกอย่าง, ผู้ถูกราคะย้อมใจ, 

๑๖) ลลนา-ผู้งาม, ผู้มีเสน่ห์, (ลลนา)

๑๗) ภีรุ-ผู้มีความกลัวเป็นปรกติ, 

๑๘) กามินี-ผู้มีตัณหาจัด, มีกามารมณ์จัด.

……………