๒๐๒. เวลาที่ต้องทน

 

๒๐๒. เวลาที่ต้องทน

อญฺญาตวาสํ* วสตา, ชาตเวทสเมนปิ;

ขมิตพฺพํ สปญฺเญน, อปิ ทาสสฺส ตชฺชิตํ.

บุคคลแม้มีเดชเสมอด้วยไฟป่า

เมื่ออาศัยอยู่ที่ไม่มีคนรู้จักตน

ผู้มีปัญญาพึงอดทนอดกลั้น

แม้คำขู่ตะคอกของทาสเถิด.

(ธรรมนีติ กตกถา ๒๐๒, มหารหนีติ ๒๔๕)

--

ศัพท์น่ารู้ :

อญฺญาตวาส (ผู้อยู่อาศัยในสถานที่ไม่มีคนรู้จัก) อญฺญาต (ไม่ถูกรู้, ไม่มีใครรู้จัก) + วาส (ที่อยู่, การอยู่) > อญฺญาตวาส+อํ (*เดิมเป็น อญฺญาตวาสวสตา ได้แก้แยกกันเป็น อญฺญาตวาสํ วสตา ให้ตรงตามมหารหนีติ ซึ่งถือว่าถูกต้องและสมควรกว่า)

วสตา (ผู้อยู่อาศัย, ผู้กำลังอยู่, ขณะอาศัยอยู่) วสนฺต+นา

ชาตเวทสเมนปิ ตัดบทเป็น ชาตเวทสเมน+อปิ (แม้เสมอด้วยเดชเสมือนไฟ, แม้มีอำนาจมากมาย) ชาตเวท (ไฟ) + สม (เสมอ, เหมือน) > ชาตเวทสม+นา, อปิ (แม้) อุปสัคหรือนิบาต ก็ได้

ขมิตพฺพํ (พึง-, ควรอดทน, ข่ม, อดกลั้น) ขมุ+อิ+ตพฺพ > ขมิตพฺพ+สิ กิจจกิตปัจจัย กัมมวาจก

สปญฺเญน (ผู้เป็นไปกับด้วยปัญญา, คนมีปัญญา) สห+ปญฺญา > สปญฺญ+นา

อปิ (แม้)  เป็นนิบาตบท

ทาสสฺส (แห่งทาส, คนรับใช้) ทาส+ส

ตชฺชิตํ (การถูกข่มแหง, การถูกรังแก, การขู่ตะคอก, การพูดเหลวไหล) ตชฺช+อิ+ต > ตชฺชิต+สิ.

--

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ (ธัมมนีติ) ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

คนมีปัญญา แม้มีเดชเสมือนไฟ 

เมื่ออยู่ในสถานที่ไม่มีใครรู้จัก 

จะต้องอดทนความขู่ตะคอกแม้แห่งทาส.

--

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้..

คนมีปัญญาแม้จะมีเดชเหมือนไฟ

เมื่ออยู่ในสถานที่ไม่มีใครรู้จัก

จะต้องอดทนความขู่ตะคอกแม้แห่งทาส.

--