๒๐๘. เพื่อประโยชน์ที่ดีกว่า

๒๐๘. เพื่อประโยชน์ที่ดีกว่า

จเช เอกํ กุลสฺสตฺถํ, คามสฺสตฺถํ กุลํ จเช,

คามํ ชนปทสฺสตฺถํ, อตฺตตฺถํ ปถวึ จเช.

พึงสละคนหนึ่งเพื่อประโยชน์แก่ตระกูล

พึงสละตระกลูเพื่อประโยชน์แก่หมู่บ้าน

พึงสละหมู่บ้านเพื่อประโยชน์แก่จังหวัด

พึงสละแผ่นดินเพื่อประโยชน์แห่งตน.

(ธรรมนีติ กตกถา ๒๐๘ มหารหนีติ ๗๖, โลกนีติ ๑๕๖ จาณักยนีติ ๓๑)

--

ศัพท์น่ารู้ :

จเช (สละ, ละ, ทิ้ง) √จช+อ+เอยฺย ภูวาทิ. กัตตุ.

เอกํ (หนึง) เอก+อํ สังขยาสัพพนาม

กุลสฺสตฺถํ ตัดบทเป็น กุลสฺส+อตฺถํ (เพื่อประโยชน์ แก่ตระกูล) อตฺถ+อํ = อตฺถํ (ซี่งประโยชน์) แต่ในที่นี้ต้องแปลทุติยาเป็นจตุตถี. โลกนีติ เป็น กุลอตฺถํ, จาณักยนีติเป็น กุลสฺสตฺเถ

คามสฺสตฺถํ ตัดบทเป็น คามสฺส+อตฺถํ (เพื่อประโยชน์ แก่หมู่บ้าน, -ตำบล)

กุลํ (ซึ่งตระกูล) กุล+อํ

คามํ (ซึ่งหมูบ้าน) คาม+อํ

ชนปทสฺสตฺถํ ตัดบทเป็น ชนปทสฺส+อตฺถํ (เพื่อประโยชน์ แก่ชนบท,​ -จังหวัด, -ประเทศ) โลกนีติเป็น ชนปทตฺถํ, จาณักยนีติเป็น ชนปทสฺสตฺเถ - ในเพราะประโยชน์ของจังหวัด.

อตฺตตฺถํ (เพื่อประโยชน์แห่งตน) อตฺต+อตฺถ > อตฺตตฺถ+อํ จาณักยนีติเป็น อตฺตตฺเถ -ในเพราะประโยชน์แก่ตน.

ปถวึ (แผ่นดิน, ประเทศ) ปถวี+อํ

--

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ (ธัมมนีติ) ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

พึงสละคนหนึ่ง เพื่อประโยชน์แก่สกุล

พึงสละสกุลหนึ่งเพื่อประโยชน์ทั้งตำบล

พึงสละตำบลเพื่อประโยชน์ทั้งจังหวัด

พึงสละแผ่นดินเพื่อประโยชน์ตน.

--

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้..

พึงสละคนหนึ่งเพื่อรักษาตระกูล

ต้องสละทั้งตระกูลเพื่อรักษาหมู่บ้าน

ต้องสละทั้งหมู่บ้านเพื่อรักษาประเทศ

ต้องสละทั้งแผ่นดินเพื่อรักษาประโยชน์ของตน.

--