๒๐๙. ผู้สละย่อมถึงธรรม

๒๐๙. ผู้สละย่อมถึงธรรม

ธนํ จเช องฺควรสฺส เหตุ,

องฺคํ จเช ชีวิตํ รกฺขมาโน;

ธนํ องฺคํ ชีวิตญฺจาปิ สพฺพํ,

จเช นโร ธมฺมมนุสฺสรนฺโต.

พึงสละทรัพย์เพื่อรักษาอวัยวะ

พึงสละอวัยวะทิ้ง เพื่อรักษาชีวิตไว้

นรชนผู้มีปัญญาควรสละทรัพย์ อวัยวะ 

และทุกอย่างแม้กระทั้งชีวิต เมื่อนีกถึงธรรม.

(ธรรมนีติ กตกถา ๒๐๙ มหารหนีติ ๗๙, วิสุทธิมรรค สีลนิทเทส)

--

ศัพท์น่ารู้ :

ธนํ (ทรัพย์, ของมีค่า) ธน+อํ 

จเช (สละ, ทิ้ง, ปล่อย) √จช+อ+เอยฺย ภูวาทิ. กัตตุ. 

องฺควรสฺส (องค์อันประเสริฐ, อวัยวะอันเลิศ) องฺค+วร > องฺควร+ส (เดิมเป็น องฺคํ วรสฺส ได้แก่ใหม่ตามวิสุทธิมรรค เป็น องฺควรสฺส)

เหตุ (เพราะ, เหตุ, เนื่องจาก) เหตุ+สฺมา (เข้าใจว่า ลบ สฺมา วิภัตติ ? ขอฝากไว้ก่อน)

องฺคํ (ซึ่งอวัยวะ) องฺค+อํ

ชีวิตํ (ชีวิต, การเป็นอยู่) ชีวิต+อํ 

รกฺขมาโน (รักษาอยู่) √รกฺข+อ+มาน > รกฺขมาน+สิ

ชีวิตญฺจาปิ ตัดบทเป็น ชีวิตํ+จ+อปิ

สพฺพํ (ทั้งปวง, ทั้งหมด, ทุกอย่าง) สพฺพ+อํ สัพพนาม

นโร (คน, นรชน,​ มนุษย์) นร+สิ 

ธมฺมมนุสฺสรนฺโต ตัดบทเป็น ธมฺมํ+อนุสฺสรนฺโต (ผู้กำลังระลึกถึงธรรม, ผู้นึกถึงธรรมอยู่) ธมฺม+อํ = ธมฺมํ (ชี่งธรรม. -ศีลธรรม), อนุ+√สร+อ+อนฺต > อนุสฺสรนฺต+สิ = อนุสฺสรนฺโต (ระลึกอยู่, ขณนึกถึง)

--

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ (ธัมมนีติ) ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

พึงสละทรัพย์เหตุองค์อันประเสริฐ (อวัยวะ)

พึงสละองค์เถิด รักษาชีวิตไว้ นรชนพึงสละทรัพย์

และองค์และชีวิตแม้ทั้งหมด เมื่อนึกถึงธรรม.

--

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้..

ต้องสละทรัพย์เพื่อรักษาอวัยวะ

ต้องสละอวัยวะเพื่อรักษาชีวิต

ต้องสละทุกอย่างทั้งทรัพย์ทั้งชีวิต

ทั้งอวัยวะเพื่อรักษาธรรมะ.

--