๒๑๐. ชีวิตนี้น้อยนัก

๒๑๐. ชีวิตนี้น้อยนัก

อหา คจฺฉนฺติ หายนฺตา, สตฺตานมิห ชีวิตํ;

ตสฺมา หิ มา ปมตฺตตํ, คจฺฉนฺตุ ชินสาสเน.

วันทั้งหลายย่อมล่วงสิ้นไป

ชีวิตของเหล่าสัตว์ในโลกนี้ก็เหมือนกัน

เหตุนั้นแล สัตว์โลกทั้งหลายอย่าถึง

ความเป็นคนประมาทในศาสนาของพระพุทธเจ้า.

(ธรรมนีติ กตกถา ๒๑๐ มหารหนีติ ๑๕)

--

ศัพท์น่ารู้ :

อหา (วัน ท.) อห+โย

คจฺฉนฺติ (ไป, ถึง) √คมุ+อ+อนฺติ ภูวาทิ. กัตตุ.

หายนฺตา (ละ, เสื่อม, สิ้น) √หา+ย+อนฺต (ทิวาทิคณะ) >  หายนฺต+โย

สตฺตานมิห ตัดบทเป็น สตฺตานํ (ของสัตว์ ท.) + อิห (ในโลกนี้), สตฺต+นํ = สตฺตานํ,  อิม+ห = อิห ปัจจัย วิธีทำตัว ลง ห ปัจจัยในอรรถสัตตมีวิภัตติ ได้บ้าง § อิมสฺมา หธา จ. (รู ๒๗๔) แปลง อิม เป็น อิ § อิมสฺสิ ถํทานิหโตเถสุ จ. (รู ๒๖๕)

ชีวิตํ (ชีวิต, การเป็นอยู่) ชีวิต+อํ

ตสฺมา หิ (เพราะเหตุนั้นแล) สมูหนิบา

มา (อย่า, ไม่) นิบาตบอกปฏิเสธ

ปมตฺตตํ (ความเป็นคนประมาท) ปมตฺต+ตา > ปมตฺตตา+อํ

คจฺฉนฺตุ (ไป, ถึง) √คมุ+อ+อนฺตุ ภูวาทิ. กัตตุ.

ชินสาสเน (ในศาสนาของพระพุทธเจ้า, พระชินศาสน์) ชิน (พระชินเจ้า, พระพุทธเจ้า) + สาสน (คำสอน, ศาสน์) > ชินสาสน+สฺมึ

--

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ (ธัมมนีติ) ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

วันทั้งหลายย่อมล่วงไป ๆ ทั้งชีวิตของสัตว์ทั้งหลาย

ในโลก เหตุนั้นแล ประชาชนจงอย่าดำเนินสู่ฐานะ

แห่งคนประมาท ในศาสนาของพระชิน ฯ

--

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้..

วันคืนล่วงไป ๆ ชีวิตสัตว์ทั้งหลายก็พลอยล่วงไปด้วย

เพราะฉะนั้น สาธุชนไม่ควรประมาทในธรรมของพระชินเจ้า.

--