๒๑๕. รอเวลาอย่าใจร้อน

๒๑๕. รอเวลาอย่าใจร้อน

วเห อมิตฺตํ ขนฺเธน, ยาว กาเล อนาคเต;

ตเมว อาคเต กาเล, ภินฺเท กุมฺภํว สิลายํ.

พีงยอมแบกศัตรูไว้ ตราบเท่าที่ไม่ถึงเวลา

เมื่อเวลามาถึงแล้ว ค่อยทำลายมันเสีย

ดุจต่อยหม้อดินที่แผ่นหิน.

(ธรรมนีติ กตกถา ๒๑๕, มหารหนีติ ๒๓๒, โลกนีติ ๘๖)

--

ศัพท์น่ารู้ :

วเห (หามไป, หาบไว้, แบกไว้, นำไป) √วห+อ+เอยฺย ภูวาทิ. กัตตุ. 

อมิตฺตํ (ผู้ไม่ใช่มิตร, ศัตรู, ข้าศึก) น+มิตฺต > อมิตฺต+อํ 

ขนฺเธน (ด้วยบ่า, กอง) ขนฺธ+นา

ยาว (ตราบ, จนถึง) นิบาต 

กาเล (ในกาล, เวลา) กาล+สฺมึ 

อนาคเต (อันยังไม่มาถึง, อนาคต) น+อาคต > อนาคต+สฺมึ

ตเมว ตัดบทเป็น ตํ+เอว (ซึ่ง..นั้น, ซึงศัตรูนั้น+นั่นเทียว) ต+อํ สัพพนาม, เอว เป็นนิบาต

อาคเต กาเล (ครั่นเมื่อกาล มาถึงแล้ว, เมื่อเวลามาถึงแล้ว, เมื่อถึงเวลาแล้ว) เป็นประโยคลักษณะ

ภินฺเท (ทำลาย, ทุบ, ตี) √ภิทิ+อํ+อิ+เอยฺย รุธาทิ.​ กัตตุ.

กุมฺภํว ตัดบทเป็น กุมฺภํ+อิว (เหมือนหม้อดิน, ดุจหม้อ) 

สิลายํ (ที่ศิลา, ที่หิน) สิลา+สฺมึ อิต.

--

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ (ธัมมนีติ) ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

พึงแบกข้าศึกไว้ด้วยบ่า ตราบเท่าเวลายังไม่มา

ถึง  เมื่อถึงเวลาแล้วพึงทำลายมันเสีย เสมือน

หนึ่งทำลายหม้อที่หิน.

--

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้..

พึงแบบข้าศึกไว้บนบ่า ตราบเท่าที่ยังไม่ถึงเวลา

แต่ถ้าถึงเวลาแล้ว ต้องทำลายมันเสีย

เหมือนดังทุบหม้อที่หินฉะนั้น.

--