๒๑๗. หลักการชม

๒๑๗. หลักการชม

ปจฺจกฺเข ครโว สํเส, ปโรกฺเข มิตฺตพนฺธเว;

กมฺมนฺเต จ ทาสภจฺเจ, ปุตฺตทาเร สํเส มเต.

พึงสรรเสริญครูที่ต่อหน้า

พึงยกย่องมิตรและญาติที่ลับหลัง

พึงชมเชยคนใช้แลลูกจ้างเมื่อทำงาน

พึงยกย่องบุตรและภริยาคราสิ้นใจแล้ว.

(ธรรมนีติ กตกถา ๒๑๗)

--

ศัพท์น่ารู้ :

ปจฺจกฺเข (ต่อหน้า, ประจักษ์, ชัดเจน, แจ่มแจ้ง, แน่นอน) ปจฺจกฺข+สฺมึ 

ครโว (ครู, คนที่ควรเคารพ ท.) ครุ+โย 

สํเส (สรรเสริญ, เยินยอ, ยกย่อง, ชมเชย) √สํส+อ+เอยฺย ภูวาทิ. กัตตุ. 

ปโรกฺเข (หลับหลัง, พ้นสายตา, เกินวิสัยของตา) ปโรกฺข+สฺมึ

มิตฺตพนฺธเว (มิตรและญาติ, เพื่อนและเผ่าพันธุ์ ท.) มิตฺต+พนฺธว > มิตฺตพนฺธว+โย

กมฺมนฺเต (ในการงาน, เวลาทำงาน) กมฺมนฺต+สฺมึ

จ (ด้วย, และ) นิบาตอรรถรวบรวม

ทาสภจฺเจ (ทาสและคนใช้, บ่าวและลูกจ้าง ท.) ทาส+ภจฺจ > ทาสภจฺจ+โย 

ปุตฺตทาเร (บุตรและทาระ, ลูกและภริยา ท.) ปุตฺต+ทาร > ปุตฺตทาร+โย

สํเส (สรรเสริญ, ยกยอง, ชมเชย) 

มเต (ในเลาตายไปแล้ว, ผู้ตายไปแล้ว) มต+สฺมึ, มต+โย

--

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ (ธัมมนีติ) ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

@ พึงสรรเสริญครูต่อหน้า พึงสรรเสริญมิตรแล

พวกพ้องลับหลัง พึงสรรเสริญทาสแลทนายใช้

ในเมื่อแล้วกิจ พึงสรรเสริญบุตรแลภริยาเมื่อ

ตายแล้ว ฯ

--

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้..

ควรสรรเสริญครูต่อหน้า

ควรสรรเสริญญาติมิตรในเวลาลับหลัง

ควรสรรเสริญคนใช้เมื่อเสร็จกิจแล้ว

แต่ควรสรรเสริญลูกเมียเมื่อตายแล้ว.

--