๒๑๘. ห้าสิ่งที่ควรทำช้า ๆ

๒๑๘. ห้าสิ่งที่ควรทำช้า ๆ

สิเน สิปฺปํ สิเน ธนํ, สิเน ปพฺพตมารุเห;

สิเน กาโม จ โกโธ จ, อิเม ปญฺจ สิเน สิเน.

สิ่งที่ควรทำช้า ๆ ๕ ประการ คือ

๑. การเรียนศิลปะ (ต้องเพียรพยายาม)

๒. การแสวงหาทรัพย์ (ต้องขยันมั่นเพียร)

๓. การขึ้นภูเขา (ต้องดูกำลังวังชา)

๔. การเสพกามคุณทั้งห้า (ต้องมีสติ)

๕. การโกรธ (ต้องหาวิธีระงับโดยเร็ว)

(ธรรมนีติ กตกถา ๒๑๘, โลกนีติ ๙)

--

ศัพท์น่ารู้ :

สิเน (ช้า ๆ) ยังไม่ทราบว่า สำเร็จมาจากธาตุปัจจัยอะไรกันแน่ แปลตามกันมาว่า „ช้า ๆ“ ขอฝากไว้ก่อน ครับ อนึงในโลกนีติไตรพากย์ เป็น สินฺเน ทุกบทไป.

สิปฺปํ (ศิลป, ฝีมือ) นป. สิปฺป+อํ ควรใส่กิริยาที่สัมพันธ์กัน อุคฺคณฺเห (เรียน, ถือเอา) เพื่อให้ได้ความสมบูรณ์

ธนํ (ทรัพย์, สมบัติ) นป. ควรเติมกิริยาว่า ปริเยเส, คเวเส (แสวงหา) เพื่อให้ได้ความหมาย

ปพฺพตมารุเห ตัดบทเป็น ปพฺพตํ+อารุเห (พึงขึ้นสู่ภูเขา) ปพฺพต+อํ = ปพฺพตํ (ซึ่งภูเขา, สู่บรรพต), อา+√รุห+อ+เอยฺย = อารุเห ภูวาทิ. กัตตุ. หรือ อารุห+สฺมึ = อารุเห ได้เหมือนกัน.

กาโม (ความต้องการ, กาม) กาม+สิ ในโลกนีติเป็น กามสฺส

จ (ด้วย, และ) นิบาต

โกโธ (ความโกรธ, โทสะ, ขุ่นเคือง) โกธ+สิ ในโลกนีติเป็น โกธสฺส 

อิเม (เหล่านี้) อิม+โย

ปญฺจ (ห้า) ปญฺจ+โย สังขยาสัพพนาม

สิเน สิเน (ช้า ๆ, ใจเย็น ๆ)  อนึ่งในโลกนีติไตรพากย์ เป็น สินฺเน

________________________

ลำดับนี้ขอนำบาฬีและคำแปลจากโลกนีติไตรพากย์ (พากย์โลกนีติ) มาเทียบเคียงไว้ เพื่อประโยชน์แก่การศึกษาต่อไปตามโอกาสอันเหมาะสม ดังนี้ 

สินฺเน สิปฺปํ สินฺเน ธนํ, สินฺเน ปพฺพตมารุยฺหํ;

สินฺเน กามสฺส โกธสฺส, อิเม ปญฺจ สินฺเน สินฺเน ฯ

ศิลปย่อมาให้เป็นตอน ๆ

โภคทรัพย์ย่อมมาให้ทีละน้อย

การขึ้นภูเขาต้องค่อย ๆ ไป

กามคุณควรผ่อนเป็นขั้น ๆ

ความโกรธควรแสดงคราวะน้อย

ห้าอย่างนี้ พึงค่อยเป็นค่อยไป.

เรียนศิลป์แสวงทรัพย์ด้อม--—เดินไศล

สามสิ่งอย่าเร็วไว--ชอบช้า

เสพกามหนึ่งคือใจ--มักโกรธ

สองประการนี้ถ้า--ผ่อนน้อยเป็นคุณ.

--

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ (ธัมมนีติ) ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

พึงค่อย ๆ เรียนศิลป ค่อย ๆ แสวงหาทรัพย์

ค่อย ๆ ขึ้นภูเขา ค่อย ๆ รัก ค่อย ๆ โกรธ 

ทั้งห้านี้ พึงค่อยเป็นค่อยไป.

--

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้..

(คาถานี้ไม่ปรากฏ)

--