๒๒๐. สามัคคีคือพลัง

๒๒๐. สามัคคีคือพลัง

พหูนํ อปฺปสารานํ, สามคฺคิยาติทุชฺชโย;

ติเณน วฎฺฎเต รชฺชุ, เตน นาโคปิ พนฺธเต.

ด้วยความสามัคคีพร้อมเพียงกัน 

คนหมู่มากถึงมีแรงน้อย อันใคร ๆ

ย่อมเอาชนะได้ยากยิ่งนัก

เชือกที่ฟั่นดีแล้วด้วยหญ้า

คนย้งเอาไปคล้องช้างได้.

(ธรรมนีติ กตกถา ๒๒๐, มหารหนีติ ๒๒๖, โลกนีติ ๑๓๒)

--

ศัพท์น่ารู้ :

พหูนํ (มาก, หลาย, เยอะ) พหุ+นํ

อปฺปสารานํ (เหล่าชนผู้มีกำลังน้อย) อปฺป+สาร > อปฺปสาร+นํ

สามคฺคิยาติทุชฺชโย ตัดบทเป็น สามคฺคิยา+อติทุชฺชโย (เพราะความสามัคคี + ถูกเอาชนะได้โดยยากยิ่ง, ให้พ่ายแพ้ยากยิ่งนัก) 

ติเณน (หญ้า) ติณ+นา

วฎฺฎเต  (หมุน, เวียน, ฟั่น) √วฏฺฏ+อ+เต ภูวาทิ.​ กัตตุ.

รชฺชุ (เชือก) รชฺชุ+สิ อิต.

เตน (ด้วยเชือกนั้น) ต+นา สัพพนาม ที่ถูกควรเป็น ตาย เหมือนในมหารหนีติ เพราะเป็นวิเสสนะของ รชฺชุยา, หรืออาจจะโยค โยตฺเตน ก็พอได้.

นาโคปิ (แม้แต่ช้าง) นาโค+อปิ

พนฺธเต (ย่อมผูก) √พนฺธ+อ+เต ภูวาทิ. กัตตุ. ถ้ากัมมวาจก ก็ต้องเป็น พนฺธียเต, ส่วนในโลกนีติเป็น พชฺฌเต (ถูกมัดอยู่) เหมือนในโลกนีติ พชฺฌเต มาจาก √พธ+ย+เต ทิวาทิ. กัตตุ. หรือ กัมม. ก็ได้

--

ลำดับนี้จัดได้นำคาถาเดียวกันนี้จากคัมภีร์นีติอื่นมาเทียบเคียงไว้ เพื่อประโยชน์แก่ผู้สนใจใคร่ศึกษา ให้ยิ่งขึ้นไปตามลำดับ

๑. ในมหารหนีติ คาถา ๒๒๖ มีข้อความคล้ายกัน ดังนี้

พหูน มปฺปสารานํ, เอกิภาโว หิ ทุชฺชโย;

ติเณน วฎฺฎเต รชฺชุ, ตาย นาโคปิ พนฺธเตฯ

แท้จริง ความที่เหลาชนจำนวนแต่มีกำลังน้อย

สามัคคีพร้อมเพียงกัน อันใคร ๆ จะเอาชนะไม่ง่ายนัก

เชือกที่ฟั่นด้วยหญ้า คนยังเอาเชือกนั้นคล้องช้างได้.

๒. ในโลกนีติ คาถา ๑๓๒ มีข้อความคล้ายกันอีก และขอนำบาฬีและคำแปลจากโลกนีติไตรพากย์ (พากย์โลกนีติ) มาเทียบเคียงไว้ เพื่อประโยชน์แก่การศึกษาต่อไปตามโอกาสอันเหมาะสม ดังนี้

พหูนมปฺปสารานํ, สามคฺคิยา ชยํ ชเย;

ติเณหิ วตฺตเต โยตฺตํ, เตน นาโคปิ พชฺฌเตฯ

@ จะเอาชนะท่าน ก็ชนะได้โดยสามัคคีของคนมาก

แม้ต่างคนตามลำพังกำลังน้อย เชือกเขาทำด้วยหญ้า

ยังเอามาผูกช้างได้ทั้งตัว.

พึงประจนชนไป่ส้อง--—สารธรรณ์

สามัคคีรสพันธุ์--ผูกได้

ดุจพวนผูกกระสัน--สารซับ มันแฮ

เสียเสื่อมพยดให้--ขี่เข้าชุมชน.

--

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ (ธัมมนีติ) ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

คนมีกำลังน้อยทั้งหลาย อาศัยความพร้อมเพรียง

มากคนด้วยกัน คนอื่นเอาชนะได้ยากอย่างยิ่ง

เชือกที่ขวั้นด้วยเส้นหญ้า คนยังเอามาผูกแม้

ช้างได้.

--

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้..

คนมีกำลังน้อยแต่มากคนด้วยกัน

ทั้งมีความสามัคคีกัน

คนอื่นก็เอาชนะยากเหมือนกัน

เชือกหญ้า เขายังเอามาล่ามช้างได้.

--