๒๒๒. ทานเป็นยาเสน่ห์

๒๒๒. ทานเป็นยาเสน่ห์

ทานํ สิเนหเภสชฺชํ, มจฺเฉรํ โทสโนสธํ;

ทานํ ยสสฺสิเภสชฺชํ, มจฺเฉรํ กปโณสธํ.

ทาน คือยาเสน่ห์มัดใจมิตร,

ความตระหนี่ คือพิษทำลายเพื่อน,

ทาน คือโอสถของคนมีเกียรติยศ,

ความตระหนี่ คือโอสถของคนไร้เกียรติ.

(ธรรมนีติ กตกถา ๒๒๒, มหารหนีติ ๑๘๗, กวิทัปปณนีติ ๒๖๕, โลกนีติ ๑๓๑)

--

ศัพท์น่ารู้ :

ทานํ: (ทาน, การให้) ทาน+สิ 

สิเนหเภสชฺชํ (ยาคือเสน่ห์, เภสัชคือเสน่ห์, สิเนหาเภสัช) สิเนห (ยางเหนียว, เสน่ห์) + เภสชฺช (ยา, เภสัช) > สิเนหเภสชฺช+สิ,

มจฺเฉรํ: (ความตระหนี่, มัจฉริยะ) มจฺเฉร+สิ 

โทสโนสธํ (ยาคือโทษ, ยาให้โทษ, โอสถที่เป็นโทษ) โทสน+โอสธ > โทสโนสธ+สิ, มหารหนีติเป็น ทุสฺสโนสธํ ก็ใช้ได้เหมือนกัน

ยสสฺสีเภสชฺชํ (ยา-, เภสัชของผู้มียศ) ยสสฺสี+เภสชฺช > ยสสฺสีเภสชฺช+สิ, ยสสฺสี (ผู้มียส), เภสชฺช (ยา, เภสัช)

กปโณสธํ (ยา-, โอสถของคนกำพร้า) กปณ+โอสธ > กปโณสธ+สิ, กปณ (คนกำพร้า), โอสธ (ยา, โอสถ), หมายเหตุ : ศัพท์นี้ในมหารหนีติและธัมมนีติเป็น „กปฺปโนสธํ“ เหมือนกัน จึงแก้ใหม่เป็น „กปโณสธํ“ ตามนัยของโลกนีติและกวิทัปปณนีติ ซึ่งถือว่าเป็นศัพท์ที่ถูกต้อง.

--

ลำดับนี้ขอนำปาฬีจากโลกนีติ คาถา ๑๓๑ และคำแปลจากและคำโคลงจากโลกนีตไตรพากย์ (พากย์โบกนีติ) มาแสดงไว้เพื่อประโยชน์แก่การศึกษาให้ยิ่งขึ้นไป ดังนี้

ทานํ สิเนหเภสชฺชํ, มจฺเฉรํ โทสโนสธํ;

ทานํ ยสสฺสีเภสชฺชํ, มจฺเฉรํ กปโณสธํฯ

@ ทานเป็นยาเพื่อเสน่ห์

ตระหนี่เป็นยาเพื่อความเกลียด

ทานเป็นยาเพื่อบริวารยศ

ตระหนี่เป็นยาเพื่อความเป็นคนกำพร้า 

ทานแท้ยารักเรื้อง--—จำรูญ

ตระหนี่ยาพิษพูน--โทษพ้อง

ทานยายศยิ่งมูล--มากสุข เสวยพ่อ

ตระหนี่ยาขุ่นข้อง--คับแค้นเข็ญใจ.

--

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ (ธัมมนีติ) ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

ทานเป็นยาเสน่ห์ ตระหนี่เป็นยาชัง ทานเป็นเภษัช

ให้เจริญยศ ตระหนี่เป็นโอสถให้กำพร้า ฯ

--

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้..

ทานเป็นยาเสน่ห์

ความตระหนี่เป็นยาชัง

ทานเป็นเภสัชของคนมียศ

ความตระหนี่เป็นโอสถของคนกำพร้า.

--