๓๕๑. โทษคนอื่นเห็นง่าย

๓๕๑. โทษคนอื่นเห็นง่าย

โทสํ ปรสฺส ปสฺสนฺติ, อตฺตโทสํ น ปสฺสติ;

ติลมตฺตํ ปรโทสํ, นาฬิเกรํ น ปสฺสติ.

คนพาลมักมองเห็นโทษของคนอื่น

แต่มองไม่เห็นโทษของตัวเอง

โทษคนอื่นเล็กเท่าเมล็ดงาก็มองเห็น

ส่วนโทษของตนเท่าลูกมะพร้าวกลับมองไม่เห็น.

(ธรรมนีติ ปกิณณกกถา ๓๕๑, กวิทัปปณนีติ ๒๑๕, โลกนีติ ๗๕)

--

ศัพท์น่ารู้ :

โทสํ (ซึ่งโทษ) โทส+อํ

ปรสฺส (ของผู้อื่น) ปร+ส สัพพนาม

ปสฺสนฺติ(ย่อมเห็น) √ทิส+อ+อนฺติ ภูวาทิ. กัตตุ.

อตฺตโทสํ (ซึ่งโทษของตน) อตฺต+โทส > อตฺตโทส+อํ, วิ. อตฺตโน โทโส อตฺตโทโส (โทษของตน ชื่อว่า อตฺตโทส) ฉัฏฐีตัปปุริสสมาส

น (ไม่, หามิได้) นิบาตบอกปฏิเสธ

ปสฺสติ (ย่อมเห็น) √ทิส+อ+ติ ภูวาทิ. กัตตุ.

ติลมตฺตํ (เท่าเม็ดงา, เพียงเมล็ดงา) ติล+มตฺต > ติลมตฺต+อํ

ปรโทสํ (ซึ่งโทษของผู้อื่น) ปร+โทส > ปรโทส+อํ, วิ. ปรสฺส โทโส ปรโทโส (โทษของผู้อื่น ชื่อว่า ปรโทส) ฉัฏฐีตัปปุริสสมาส

นาฬิเกรํ (ผลมะพร้าว) นาฬิเกร+อํ

น ปสฺสติ (ย่อมมองไม่เห็น)

คาถานี้ ในกวิทัปปณนีติและโลกนีติมีข้อคเหมือนกัน.  พร้อมกันนี้ขอนำคำแปลพร้อมคำโคลงอันไพเราะจากโลกนีติไตรพากย์ (พากย์โลกนีติ) ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป มาประกอบไว้ด้วย เพื่อประโยชน์แก่การศึกษา ดังนี้

ติลมตฺตํ ปเรสํว, อปฺปโทสญฺจ ปสฺสติ;

นาฬิเกรมฺปิ สโทสํ, ขลชาโต น ปสฺสติ.

โทษของคนอื่น แม้เล็กเท่าเมล็ดงา

คนพาลก็สอดเห็น

โทษของตนแม้ใหญ่เท่าผลมะพร้าว

ตนเองก็มิเห็น.

โทษท่านผู้อื่นเพี้ยง--—เมล็ดงา

ปองติฉินนินทา--ห่อนเว้น

โทษตนเท่าภูผา--—หนักยิ่ง

ป้องปิดคิดซ่อนเร้น--—เรื่องร้ายหายสูญ.

--

อีกสำนวนหนึ่งจาก โลกนีติไตรพากย์ (พากย์ธัมมนีติ) ของ เสฐียรโกเศศ-นาคประทีป ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้

คนมักเห็นแต่โทษของเขา ไม่เห็นโทษของตัว

โทษผู้อื่นแม้เท่าเมล็ดงาก็ปองติ ของตัวสิเท่า

มะพร้าว แสร้งทำไม่เห็น.

--

อีกสำนวนหนึ่ง จากราชนีติ ธรรมนีติ โดย นายทอง หงศ์ลดารมภ์ (มหากิม) ท่านแปลไว้น่าฟัง ดังนี้..

คนเรามักเห็นแต่โทษของคนอื่น

ไม่ค่อยจะเห็นโทษของตัวเอง

โทษของคนอื่นเพียงเท่าเมล็ดงาก็ยกขึ้นมาว่าได้ว่าดี

แต่ความอัปรีย์ของตนถึงตั้งเท่าลูกมะพร้าวก็มองไม่เห็น.

--